O jakości wyrobu skórzanego decydują trzy rzeczy: rodzaj skóry i garbowania, sposób szycia oraz wykończenie krawędzi. Ręcznie szyty pas czy kabura z grubej skóry garbowanej roślinnie ładnie się starzeje i służy kilkanaście lat, a tani wyrób z dwoiny lub skóry regenerowanej traci kształt po jednym sezonie. Podpowiadamy, po czym rozpoznać dobrą robotę.
Lico, dwoina i skóra regenerowana
Skóra bydlęca jest gruba, dlatego garbarnie dzielą ją na warstwy. Wierzchnia, z naturalnym licem, jest najbardziej zwarta i wytrzymała. To z niej powstają paski, siodła i wyroby rymarskie, które mają przetrwać lata intensywnego użytkowania.
Dolna warstwa, czyli dwoina, ma luźniejszą strukturę włókien. Często pokrywa się ją warstwą tworzywa z wytłoczonym wzorem, by udawała lico. Taki pasek wygląda dobrze w sklepie, ale po kilku miesiącach powłoka zaczyna pękać na zgięciach, a pod nią widać szarą, rozwłóknioną skórę.
Najtańsze wyroby wykonuje się ze skóry regenerowanej, czyli sprasowanych ścinków połączonych klejem. Oznaczenie „genuine leather” lub „skóra naturalna” na metce nie zawsze oznacza lico, więc warto przyjrzeć się przekrojowi na krawędzi: lito wygląda jednolicie i zwarcie, sklejka ma warstwy.
Garbowanie roślinne i chromowe
Większość skór na świecie, według szacunków około 80%, garbuje się solami chromu. Proces trwa jeden lub kilka dni, a skóra wychodzi miękka, elastyczna i odporna na wodę. Świetnie sprawdza się w obuwiu, kurtkach i tapicerce.
Garbowanie roślinne wykorzystuje taniny z kory dębu, kasztanowca czy mimozy i trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Skóra jest twardsza, ma charakterystyczny zapach i z czasem ciemnieje, tworząc patynę. Jej największą zaletą w rymarstwie jest to, że po namoczeniu daje się formować, a po wyschnięciu zachowuje nadany kształt.
Formowanie na mokro na przykładzie kabury
Właśnie formowanie najlepiej pokazuje różnicę między rzemiosłem a produkcją masową. Ręcznie formowana kabura na broń powstaje z wykroju skóry roślinnej, który rzemieślnik moczy w wodzie, a następnie dociska do modelu konkretnego pistoletu lub rewolweru. Skóra odwzorowuje kształt osłony spustu, zamka i przyrządów celowniczych, a po wyschnięciu trzyma broń bez dodatkowych zatrzasków.
Odbiorcami takich wyrobów są posiadacze pozwoleń: strzelcy sportowi, myśliwi, kolekcjonerzy i funkcjonariusze służb mundurowych. W Polsce pozwolenie wydaje policja po egzaminach i badaniach lekarskich, więc kabura jest akcesorium dla wąskiej grupy osób, dla których liczy się bezpieczeństwo i powtarzalność. Dobrze wykonany egzemplarz zakrywa spust, nie zapada się po wyjęciu broni i przez lata zachowuje kształt.
Ten sam sposób pracy stosuje się przy etui na noże, futerałach na lornetki czy pochwach na siekiery. Rzemieślnicy, którzy szyją kabury, zwykle mają w ofercie też pasy i szelki, bo pracują na tej samej grubej skórze.
Szew siodlarski i wykończenie krawędzi
Maszyna szyje ściegiem stębnowym, w którym nić górna i dolna splatają się w środku materiału. Gdy jedna pętla pęknie, szew zaczyna się pruć. Szew siodlarski wykonuje się ręcznie dwiema igłami prowadzonymi przez ten sam otwór z przeciwnych stron. Każdy ścieg jest niezależny, więc nawet przetarcie nici w jednym miejscu nie rozpruwa całej linii.
Przed szyciem rymarz znaczy otwory specjalnym dziurkaczem, zwykle 2,5–3,5 ściegu na centymetr, i używa nici woskowanej, lnianej lub poliestrowej. Równe odstępy i jednakowe nachylenie ściegów to pierwszy znak, że ktoś zna swój fach.
Drugim są krawędzie. W dobrym wyrobie kanty są ścięte, przeszlifowane, zabarwione i wypolerowane do połysku, często z dodatkiem wosku. W tanim pasku krawędź jest tylko pomalowana farbą, która po kilku tygodniach zaczyna się łuszczyć.
Barwienie i kolory
Skóra roślinna w naturalnym kolorze jest jasna, miodowa, i z czasem ciemnieje pod wpływem światła oraz dotyku. Wiele osób wybiera ją właśnie dla tej przemiany: po roku czy dwóch latach wyrób wygląda zupełnie inaczej niż w dniu zakupu. Rzemieślnicy barwią skórę ręcznie, nakładając barwnik gąbką lub pędzlem w kilku warstwach, co daje głęboki, lekko nierówny kolor.
Najpopularniejsze odcienie to czerń, ciemny brąz i koniak. Czarny wyrób łatwiej dopasować do munduru i formalnego stroju, brązowy dobrze komponuje się z odzieżą myśliwską i casualową. Ręcznie barwiona skóra może w pierwszych tygodniach lekko farbować na jasne ubrania, dlatego dobry warsztat zabezpiecza powierzchnię warstwą wykończeniową.
Zamówienie na wymiar
Przewagą małych warsztatów jest możliwość wykonania wyrobu pod konkretne potrzeby. Pas może mieć niestandardową długość, kabura może być uszyta pod rzadszy model broni lub dla osoby leworęcznej, a etui dopasowane do konkretnego noża. Czas oczekiwania wynosi zwykle od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od obłożenia pracowni i złożoności zamówienia.
Przy zamówieniu warto podać dokładne wymiary, nazwę modelu i sposób użytkowania. Rzemieślnik zapyta też o preferowany kolor, rodzaj nici i wykończenie, bo każdy z tych elementów wpływa na końcowy efekt.
Kiedy naprawić, a kiedy wymienić?
Wyroby z lica dają się naprawiać przez lata. Przetarty szew można przeszyć na nowo, porysowaną powierzchnię odświeżyć balsamem i barwnikiem, a wyrobiony otwór w pasku wzmocnić lub przesunąć. Wymiana jest konieczna dopiero wtedy, gdy skóra pęka na wskroś albo traci sztywność w miejscach, które muszą trzymać kształt.
Pas na lata: grubość, szerokość i klamra
Pasek do dżinsów powinien mieć 3,5–4,5 mm grubości i 35–40 mm szerokości, a pasek do garnituru jest węższy, zwykle 25–30 mm, i cieńszy. Grubszy pas z lica nie wyciąga się wokół otworów na bolec i nie zwija się na krawędziach.
Równie ważna jest klamra. Mosiądz i stal nierdzewna wytrzymują lata, a tanie klamry odlewane ze stopu cynku pękają przy zaczepach. Klamra mocowana na śruby lub zatrzaski pozwala wymienić ją bez cięcia paska, co docenia się po kilku latach noszenia.
Długość dobiera się z zapasem. Prawidłowo dopasowany pas zapina się na środkowym otworze, a koniec wystaje za klamrę na kilka centymetrów, tak by można było go wsunąć w szlufkę. Otwory w dobrym pasku są wybijane, nie wycinane nożem, i rozmieszczone co około 2,5 cm. Po kilku latach noszenia ten środkowy otwór lekko się wydłuża, co jest naturalnym śladem użytkowania, a nie wadą.
Mocne pasy z grubej skóry roślinnej powstają zwykle z jednego paska wyciętego wzdłuż grzbietu skóry, gdzie włókna są najbardziej zwarte. Pasek wycięty z boków lub brzucha zwierzęcia jest bardziej rozciągliwy i szybciej traci kształt.
Pielęgnacja wyrobów ze skóry
Skóra roślinna potrzebuje niewielkiej, ale regularnej opieki:
- kurz i błoto usuwaj miękką szczotką lub lekko wilgotną ściereczką,
- co kilka miesięcy nałóż cienką warstwę balsamu lub wosku do skór,
- mokry wyrób susz w temperaturze pokojowej, z dala od grzejnika i kominka,
- przechowuj w bawełnianym woreczku, nigdy w foliowym,
- unikaj olejów spożywczych, które jełczeją i zostawiają plamy.
Przy zakupie warto obejrzeć krawędź, policzyć ściegi i dotknąć skóry. Wyrób z lica garbowanego roślinnie jest sztywny, pachnie skórą, a nie chemią, i ma równe, ręcznie prowadzone szwy. Taki przedmiot kosztuje więcej, ale przez lata nabiera charakteru zamiast się zużywać.
